Αποκαλυπτική συνέντευξη του Μητροπολίτη Θερμοπυλών Ιωάννη στην "Ρ", Καθηγουμένου της ιστορικής Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου και Διευθυντού του Διορθοδόξου Κέντρου της Εκκλησίας της Ελλάδος
Το φανερό…«Κρυφό Σχολειό» και η κατάνυξη της Μεγάλης Εβδομάδας στην Πεντέλη
political.gr Γράφει ο Κώστας Ζαφειρίου
Σε αποκαλύψεις που ανατρέπουν όλα όσα μέχρι σήμερα ήταν γνωστά για το «Κρυφό Σχολειό» της ανδρώας Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Πεντέλης προβαίνει μέσω αποκλειστικής του συνέντευξης στη «Political» o Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θερμοπυλών κ. Ιωάννης, Καθηγούμενος της Μονής και Διευθυντής του Διορθοδόξου Κέντρου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ο επί 32 συναπτά έτη Ηγούμενος αναφέρεται ακόμη στο κλίμα βαθιάς κατάνυξης, που βιώνουν τη Μεγάλη Εβδομάδα οι πιστοί που συρρέουν στην ιστορική Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου, με τις ψαλμωδίες υπό το ημίφως των κεριών να δημιουργούν μια μοναδική ατμόσφαιρα πνευματικής ανάτασης και ψυχικής γαλήνης.
«Γνώρισα τέσσερις Αρχιεπισκόπους»
Ο Μητροπολίτης Θερμοπυλών Ιωάννης χειροτονήθηκε Διάκονος στις 22 Φεβρουαρίου 1970 και πρεσβύτερος στις 3 Μαΐου 1970, χειροτονηθείς υπό του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου Α. Εξελέγη Ηγούμενος της Μονής Πεντέλης την 31η Μαΐου του 1994, όταν Αρχιεπίσκοπος Αθηνών ήταν ο Σεραφείμ Είναι ο πρώτος εκλεγμένος Ηγούμενος της Μονής γιατί μέχρι τότε οι Ηγούμενοι διορίζονταν από τον εκάστοτε Αρχιεπίσκοπο. Να σημειωθεί ότι δύο φορές ο Σεβασμιώτατος υπέβαλλε παραίτηση από τη θέση του Ηγουμένου της Μονής: στον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και στον σημερινό Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο μόλις αυτοί εξελέγησαν Προκαθήμενοι της Ελλαδικής Εκκλησίας. Ο λόγος; « για να τους διευκολύνω αν ήθελαν άλλο Ηγούμενο» λέει ίδιος κα συνεχίζει: « Επί Ιερωνύμου ήρθα ως Μοναχός στη Μονή, επί Σεραφείμ ενεκρίθη η εκλογή μου, επί Χριστοδούλου και Ιερωνύμου Β υπέβαλλα παραιτήσεις, που δεν έγιναν αποδεκτές και παραμένω ηγούμενος έως ότου ο Κύριος αποφασίσει πότε θα με απαλλάξει από τα καθήκοντά μου».
Ο Μητροπολίτης Θερμοπυλών Ιωάννης όπως έχουν πει αδελφοί του ιεράρχες « είναι ιερωμένος που ζει με συνέπεια, που δίδαξε χωρίς να επιβάλει, που καθοδήγησε χωρίς να δεσμεύει, που αναδεικνύει την ομορφιά της Εκκλησίας μέσα από το ήθος της διακονίας και της αγάπης»
«Δεν είναι πλούσια η Μονή»
Η συζήτησή μας ξεκίνησε με το ερώτημα «αν είναι πλούσια η Μονή»: «Ο υλικός πλούτος της Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου ήταν τα λατομεία μαρμάρου Πεντέλης. Η εξόρυξη και διαχείριση του μαρμάρου από τη Μονή σταμάτησε το 1974 επί υπουργείας, θαρρώ ως Περιβάλλοντος, του Στέφανου Μάνου. Από τότε τα έσοδα της Μονής έπεσαν και για να το πω παραστατικά, από τον δείκτη 100 κατέληξε στο 4.Η Μονή σήμερα, σε ό,τι αφορά τα οικονομικά, δεν έχει καμία σχέση με την Μονή της δεκαετίας του ’70.Δεν είναι πλούσια Μονή. Ο πνευματικός της όμως θησαυρός είναι ανεκτίμητος. Αυτή είναι η πραγματικότητα»
Εβδομάδα των Παθών στη Μονή
Ο Σεβασμιώτατος αναφέρθηκε στο πώς η ιστορική Μονή Πεντέλης καθοδηγεί τους πιστούς στο πνευματικό οδοιπορικό της Μεγάλης Εβδομάδας προς το Φως της Αναστάσεως: «Εδώ στη Πεντέλη όσοι πιστοί έρχονται θα συναντήσουν μια κακοποιημένη δυστυχώς φύση λόγω πυρκαγιών, αλλά οπωσδήποτε πολύ καλύτερη από την ατμόσφαιρα της Αθήνας. Μόνο τα κτίρια της Μονής που κτίσθηκαν το 1578 και συμπλήρωσαν 4 αιώνες ζωής και οι Αγιογραφίες, σίγουρα αποτελούν σημαντικό στοιχείο που εμπνέει τους Χριστιανούς. Ο ναός, στο εσωτερικό του έχει μία εκπληκτική Αγιογράφηση που αγγίζει τις ψυχές των προσκυνητών. Το εξομολογούνται άλλωστε οι ίδιοι. Προσέξτε τις παραστάσεις της Σταύρωσης και της Αποκαθήλωσης. Η λιτότητα των γραμμών και οι σκιές αναδεικνύουν το θείο δράμα με μοναδική κατανυκτικότητα, εναρμονισμένες με το ημίφως του ναού. Επίσης η αγιογραφία του Παντοκράτορα στον τρούλο του καθολικού αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα αναβίωσης της βυζαντινής τέχνης στον 20ό αιώνα. Επίσης μπορεί να μην έχουμε διάσημους ψάλτες , αλλά αυτοί που ψάλλουν διακρίνονται για τη σεμνότητά τους και την προσπάθειά τους να εκφράζουν τα νοήματα των λέξεων που διαβάζουν στα λειτουργικά βιβλία. Τις ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδος, αλλά και τον υπόλοιπο χρόνο, η Μονή μας δέχεται πολύ κόσμο. Οι Ακολουθίες μας γίνονται με ιδιαίτερη κατάνυξη και επιπλέον έχουν μια ιδιαιτερότητα. Ότι βρισκόμαστε σε ένα ιστορικό χώρο, χώρο ποτισμένο και φωτισμένο με προσευχές της μοναστικής αδελφότητας».
Η Τελετή που καθιέρωσε ο Χριστόδουλος
Ο Σεβασμιώτατος αναφέρθηκε και στην τελετή της Μεγάλης Παρασκευής: «Παλαιότερα τη Μεγάλη Παρασκευή γινόταν μια εξαιρετική τελετή, επάνω σε έναν τεχνητό λόφο που είχαμε φτιάξει και τον ονομάζαμε Γολγοθά. Εκεί λοιπόν από νωρίς μεταφερόταν ο Σταυρός με τον Εσταυρωμένο και εκεί γινόταν η τελετή της Αποκαθηλώσεως. Όχι αναπαράσταση, αλλά λειτουργική τελετή. Εκεί λοιπόν προϋπήρχε μία σπηλιά όπου κάναμε τον ενταφιασμό του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ήταν ομολογουμένως μία πολύ ωραία τελετή που καθιερώθηκε το 1999 επί εποχής Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου και συγκέντρωνε εκατοντάδες πιστών με τηλεοπτική κάλυψη από πολλούς τηλεοπτικούς σταθμούς και έτσι την παρακολουθούσαν όχι μόνο από ολόκληρη την Ελλάδα αλλά και από το εξωτερικό. Ήταν τελετή που συγκλόνιζε. Στον ίδιο λόφο ανεβαίναμε και το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής μετά την περιφορά που γινόταν μέχρι το Κοιμητήριο των Πατέρων και στην συνέχεια στην κορυφή γινόταν η απόληξη της τελετής με τον Ενταφιασμό. Είναι σημαντικό να σας πω ότι μέχρι και εκείνη τη καθηλωτική στιγμή παρέμεναν όλοι οι πιστοί, όλοι όσοι είχαν έρθει από νωρίς το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής. Κάτι που δυστυχώς δεν συμβαίνει στους ιερούς ναούς αφού ο περισσότερος κόσμος αποχωρεί μετά την περιφορά. Αυτή η τελετή σταμάτησε τα χρόνια της υγειονομικής κρίσης το 2020 και δεν επανήλθε».
«Τα παιδιά φέρνουν εδώ τους γονείς τους»
Ένα ακόμη θετικό στοιχείο που αποκάλυψε ο Σεβασμιώτατος, είναι ότι τη Μονή επισκέπτονται πολλά παιδιά: «Στη Μονή έρχονται πολλά σχολεία ως εκδρομή και εξοικειώνονται με το χώρο. Και τι σημαίνει αυτό; Τα ίδια τα παιδιά όταν επιστρέφουν σπίτι, μεταφέρουν τις εντυπώσεις τους από τη Μονή στους γονείς τους και μετά από λίγες μέρες βλέπεις να έρχονται και οι γονείς μαζί με τα παιδιά στην εκκλησία. Είναι κάτι που μας χαροποιεί ιδιαίτερα. Και ακόμη: υπάρχουν άνθρωποι που έρχονται και με βρίσκουν με τα παιδιά τους και μου λένε ότι οι ίδιοι είχαν έρθει εδώ πριν χρόνια όταν ήταν μαθητές! Είναι πολύ συγκινητικό και συνάμα όμορφο. Μου το λένε συχνά και με χαροποιεί! Πρέπει να σας πω ότι μετά την ξενάγηση των παιδιών που έρχονται με τα σχολεία τους στο Διορθόδοξο και τον ναό, πηγαίνουμε έξω σε ένα χώρο που έχει καταστρέψει η φωτιά και κλιμάκιο της Πυροσβεστικής που έχουμε καλέσει νωρίτερα κάνουν στους μαθητές και τις μαθήτριες μάθημα πυροπροστασίας»
«Έτσι ανακαλύψαμε την υπόγεια στοά»
Στις υπόγειες στοές της Μονής οργανώθηκε και λειτουργούσε μέχρι πρότινος για πολλά χρόνια μόνιμη έκθεση αφιερωμένη στην Παιδεία κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας, στην οποία αναπαρίσταται η σκηνή του «Κρυφού Σχολειού» και προβάλλονται οι μορφές των Διδασκάλων του Γένους και η συμβολή τους στη διάσωση των Γραμμάτων. Ποια όμως είναι η πραγματικότητα για το «Κρυφό Σχολειό»; Την αποκαλύπτει στην «Ρ» ο Σεβασμιώτατος:
«Ο χώρος που βρίσκεται το «Κρυφό Σχολειό» έχει στατικά προβλήματα. Δύο φορές κάναμε μελέτες αλλά δεν έγιναν δεκτές. Μέχρι νεωτέρας ο χώρος παραμένει κλειστός. Με την ευκαιρία πρέπει να αποκαλύψω κάτι. Ο χώρος που βρίσκεται το «Κρυφό Σχολειό», και βρίσκεται περίπου κάτω από το Αρχονταρίκι, ήταν χώρος μπαζωμένος. Τον ανακαλύψαμε τυχαία το 1970, όταν ήρθα στη Μονή. Μέχρι τότε δεν ξέραμε καν ότι υπάρχει. Αν με ρωτάτε αν αυτός ο χώρος ήταν «Κρυφό Σχολειό» η απάντηση είναι «Όχι». Ο χώρος που βρήκαμε το 1970 είχε μωσαϊκό δάπεδο που σημαίνει ότι είναι κατασκευή σχετικά νέα. Αυτόν τον χώρο τον χρησιμοποιούσε ο μοναχός Νικηφόρος ο οποίος τότε, τη δεκαετία του 1950 και ίσως και λίγο νωρίτερα, συγκέντρωνε τα παιδιά της περιοχής και τους έκανε συναντήσεις, ομιλίες και μικρές εκδηλώσεις. Στη συνέχεια έρχεται ο αρχιμανδρίτης Θεόκλητος Φεφές, επί εποχής Ιερωνύμου του Α’ και μία μέρα εδώ στο προαύλιο της Μονής δίπλα στο Καθολικό που τότε ήταν κήπος, δίνει στον κηπουρό ένα στήριγμα για την τριανταφυλλιά. Ο κηπουρός κάνει να βάλει στο έδαφος το στήριγμα και αίφνης σταματά λέγοντας στον Αρχιμανδρίτη Θεόκλητο: «Πάτερ μου εδώ κάτω είναι κούφιο το έδαφος…Υπάρχει κενό…». Και είχε δίκιο. Το σημείο εκείνο είναι εκεί που βρίσκεται σήμερα το μικρό εικονοστάσι που λειτουργεί και ως εξαερισμός του κρυφού σχολειού. Εκεί ακριβώς υπάρχει και μία σκάλα που κατεβαίνεις κάτω».
«Το άγνωστο Δημοτικό Σχολείο»
Στην πορεία της συνέντευξης-συζήτησης και στην εύλογη απορία «αν στην Μονή Πεντέλης υπήρχε και που βρισκόταν το κρυφό σχολειό » ο πολιός ιεράρχης απαντά:
«Το κρυφό σχολειό δεν ήταν λοιπόν εδώ. Ήταν σε άλλο σημείο μέσα στο χώρο Μοναστήρι. Υπήρχε λοιπόν κρυφό σχολειό αλλά δεν ήταν εκεί που υπάρχει η αναπαράσταση. Ήταν εκεί που σήμερα βρίσκονται τα λεβητοστάσια. Σε κτίριο που φυσικά σήμερα δεν υπάρχει. Προσέξτε: Τουλάχιστον από το 1800 λειτουργούσε σε χώρο της Μονής σχολείο για 10- 15παιδάκια της περιοχής με δασκάλους Πατέρες της Μονής. Και αυτό το σχολείο λειτουργούσε μέχρι το 1920, δηλαδή πάνω από 100 χρόνια! Αυτό μου το είπε ένας υπάλληλος της Μονής ο οποίος μου είχε πει: «Παπά – Γιάννη εγώ έβγαλα τρεις τάξεις του σχολείου στο δημοτικό της Μονής! ». Και ο Μητροπολίτης Θερμοπυλών συνεχίζει την αποκάλυψή του: « Το 1920 ήρθε Επιθεωρητής του τότε Υπουργείου Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, έκανε κατατακτήριες εξετάσεις και τον έβαλε στην Τετάρτη τάξη αυτόν τον μαθητή που προανέφερα. Το Δημοτικό σχολείο στη Μονή Πεντέλης λειτουργούσε τουλάχιστον 100 χρόνια κάτω από τη μύτη του τότε Υπουργείου Παιδείας! Έτσι το 1ο δημοτικό σχολείο του υπουργείου Παιδείας ιδρύθηκε στην Πεντέλη το 1920, δηλαδή 100 χρόνια μετά την Επανάσταση. Το «κρυφό» σχολειό λοιπόν ήταν φανερό, ολοφάνερο, αλλά κρυφό για το Κράτος! Αυτά που σας καταθέτω σήμερα τα υπογράφω! Μάλιστα πριν από πολλά χρόνια ήρθε εδώ επίσκεψη η Παιδαγωγική Ακαδημία της Λαμίας, ένα ιστορικό εκπαιδευτικό, πνευματικό και πολιτιστικό Ίδρυμα που καταργήθηκε όμως γιατί αναβαθμίστηκε σε Πανεπιστημιακή Σχολή. Τους ξενάγησα τότε εγώ στο κρυφό σχολειό εδώ κάτω στο υπόγειο και κάποια στιγμή ένας φοιτητής μου είπε: «αυτά για το κρυφό σχολειό είναι παραμύθια…Αφήστε το πάτερ μου…». Τότε πετάγεται , ο συγχωρεμένος σήμερα, κυρ-Κώστας, υπάλληλος της Μονής, με τη σκούπα στο χέρι που βρισκόταν εκεί και απαντά: «Παπα-Γιάννη επιτρέψτε μου να πω στον νεαρό ότι εγώ πήγα σχολείο εδώ…». Πράγματι ο καθαριστής τότε της Μονής, ο Κώστας Μπισμπιρούλας, πήγαινε σχολείο εδώ, στο φανερό σχολείο που λειτουργούσε ως Δημοτικό. Είναι συγκλονιστική και ιστορική η μαρτυρία του! Τουλάχιστον 100 χρόνια υπήρχε ανεπίσημο σχολείο στη Μονή Πεντέλης που λειτουργούσε εν αγνοία του Κράτους. Ο χώρος που υπάρχουν σήμερα τα ομοιώματα με τα θρανία και επισκέπτονταν μέχρι πρότινος και επί σειρά ετών σχολεία, είναι αναπαράσταση και δεν έχει σχέση με τον πραγματικό χώρο του κρυφού σχολειού της Μονής. Αυτή είναι η πραγματικότητα