Πηγή political.gr -Γράφει ο Κώστας Ζαφειρίου
Η ανάγκη να εδραιωθεί η Ελλάδα ως ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος με βαθιές και πλούσιες ιστορικές ρίζες ήταν ένας από τους λόγους που οδήγησε το ελληνικό κράτος να συμμετάσχει τον Απρίλιο του 1900 στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού, με μεταλλικό περίπτερο από χυτοσίδηρο, που φέτος συμπληρώνει 126 χρόνια ζωής. Το αρχιτεκτόνημα που συνδύαζε τη βυζαντινή παράδοση με την τότε σύγχρονη τεχνολογία, είναι ο σημερινός ιερός ναός του Αγίου Σώστη στη Λεωφόρο Συγγρού, η μοναδική εκκλησία στην Ελλάδα που είναι κατασκευασμένη εξ ολοκλήρου με την ίδια τεχνική και το ίδιο υλικό που έκανε διάσημο τον Πύργο του Άιφελ την ίδια περίπου εποχή.
Στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού το 1900 το κτίριο δεν ήταν ναός αλλά περίπτερο σε σχήμα ναού που σχεδιάστηκε από τον Γάλλο αρχιτέκτονα Lucien Magne (Λουσιέν Μέιν) ο οποίος πάντρεψε τη βυζαντινή παράδοση με τα σύγχρονα υλικά. Το ελληνικό περίπτερο ήταν μια απομίμηση βυζαντινού ναού σε ρυθμό «σταυροειδούς μετά τρούλου», 432 τ.μ. και βάρους περίπου 150 τόνων. Οι τοίχοι είχαν πάχος μόλις 30 εκ. και ήταν φτιαγμένοι από ροδόχρωμα τούβλα, ενώ ο τρούλος και οι στέγες του περιπτέρου ήταν καλυμμένα με κόκκινα κεραμίδια.
Εσωτερικά δεν είχε καμία σχέση με ιερό ναό, καθότι υπήρχε μια πλούσια συλλογή από εκθέματα για την προβολή της οικονομικής, πολιτιστικής και ιστορικής ταυτότητα της Ελλάδας, όπως δείγματα από τα περίφημα ελληνικά μάρμαρα, παραδοσιακά προϊόντα της ελληνικής γης και πίνακες σημαντικών Ελλήνων ζωγράφων.
Μεταφορά στην Αθήνα
Τον Νοέμβριο του 1900 που τελείωσε η έκθεση τα μεταλλικά μέρη αποσυναρμολογήθηκαν, αριθμήθηκαν και μεταφέρθηκαν από τη Γαλλία με πλοίο στον Πειραιά. Από εκεί, μεταφέρθηκαν με κάρα στην περιοχή «Ανάλατος» μέσω της λεωφόρου Συγγρού, που μόλις είχε αρχίσει να κατασκευάζεται και τοποθετήθηκαν στο σημείο όπου είχε γίνει η απόπειρα δολοφονίας του Βασιλιά Γεωργίου Α'.
Στις 14 Φεβρουαρίου 1898, ο Βασιλιάς Γεώργιος Α' και η πριγκίπισσα Μαρία στο σημείο που βρίσκεται σήμερα ο ναός, δέχθηκαν δολοφονική επίθεση με όπλα ενώ επέστρεφαν από το Φάληρο στη Αθήνα. Ουδείς τραυματίστηκε από την επίθεση. Ως τάμα για τη θαυμαστή σωτηρία του, η Βασίλισσα Όλγα αποφάσισε την ανέγερση του ναού στο ακριβές σημείο της επίθεσης. Το μεταλλικό ελληνικό περίπτερο από το Παρίσι θεωρήθηκε η ιδανική λύση για τη γρήγορη αποκατάσταση της μνήμης του γεγονότος.
Μετατροπή σε Ιερό Ναό
Οι εργασίες μετατροπής σε ιερό ναό ξεκίνησε το 1901 και ολοκληρώθηκαν με τα εγκαίνια το 1905. Ο σιδερένιος σκελετός στήθηκε ξανά, αλλά αυτή τη φορά οι τοίχοι "γεμίστηκαν" με πλίνθους για να αποκτήσει ο ναός τη μορφή μόνιμου κτίσματος. Εσωτερικά, προστέθηκε το τέμπλο, ο Δεσποτικός θρόνος και ο άμβωνας και τέλος οι τοίχοι αγιογραφήθηκαν.
Σήμερα διακρίνονται τα σιδερένια στοιχεία και οι συνδέσεις που θυμίζουν την καταγωγή του από την εποχή του Άιφελ: Ο κεντρικός τρούλος στηρίζεται σε ελαφριές σιδερένιες νευρώσεις, φαίνονται οι χυτοσιδήρινες κολώνες ενώ τα μεταλλικά πλαίσια των παραθύρων δίνουν στο ναό έντονο φωτισμό. Η ακουστική του χώρου είναι ιδιαίτερη εξαιτίας της ύπαρξης μετάλλων.
Η Ελλάδα του 1900 στο Παρίσι
Πώς όμως η Ελλάδα βρέθηκε να συμμετέχει στη Διεθνή Έκθεση; Βασικός λόγος ήταν η διεξαγωγή στο Παρίσι των Ολυμπιακών Αγώνων. Επιπλέον από τον Σεπτέμβριο του 1897 έως τον Νοέμβριο του 1901 πρωθυπουργοί της χώρας διετέλεσαν οι Αλέξανδρος Ζαίμης και ο Γεώργιος Θεοτόκης, που εναλλάσσονταν στην εξουσία. Δύο πολιτικοί που υπήρξαν κεντρικοί πυλώνες της ελληνογαλλικής προσέγγισης, ενισχύοντας τους στρατιωτικούς και διπλωματικούς δεσμούς των δύο χωρών. Ο Θεοτόκης πρωτοστάτησε στον εκσυγχρονισμό του Πολεμικού Ναυτικού με παραγγελίες θωρηκτών από γαλλικά ναυπηγεία, ενώ λίγα χρόνια αργότερα πρότεινε επίσημα την ένταξη της Ελλάδας σε μια μεσογειακή συμμαχία υπό τη γαλλική επιρροή. Ο Ζαΐμης απολάμβανε την πλήρη εμπιστοσύνη του Παρισιού, το οποίο στήριξε τον διορισμό του ως Ύπατου Αρμοστή στην Κρήτη το 1906.Η ιδέα για συμμετοχή στην Έκθεση ήταν του Ζαϊμη -προφανώς ύστερα από σχετική πρόταση από τη Γαλλία- ενώ η συμμετοχή πραγματοποιήθηκε όταν πρωθυπουργός ήταν ο Θεοτόκης.
Κόστος κατασκευής
Αν και οικονομικά στοιχεία δεν υπάρχουν το μόνο βέβαιο είναι ότι το ελληνικό κράτος χρηματοδότησε την αρχική κατασκευή του περιπτέρου για την έκθεση. Μετά το τέλος της διοργάνωσης, ο τότε Δήμαρχος Αθηναίων Σπύρος Μερκούρης ανέλαβε την πρωτοβουλία για τη μεταφορά του με υψηλό κόστος. Η δαπάνη ανεγέρσεως του Ναού καλύφθηκε από Πανελλήνιο Έρανο. Ο Ναός πανηγυρίζει στις 6 Αυγούστου (Μεταμόρφωση του Σωτήρος) και στις 7 Σεπτεμβρίου (Αγίου Μάρτυρος Σώζοντος).